Gdy małżonkowie dzielą majątek po ustaniu wspólności, najtrudniejszym do rozliczenia składnikiem bywa firma. Przedsiębiorstwo, udziały w spółce czy prowadzona działalność mają realną wartość, a ich podział wymaga nie tylko wiedzy prawnej, ale też rzetelnej wyceny. W tym artykule wyjaśniamy, jak traktowane są poszczególne formy biznesu i na czym polega ich rozliczenie. Jest to jeden z najbardziej złożonych obszarów postępowania o podział majątku.
Czy firma wchodzi w skład majątku wspólnego
Co do zasady wszystko, co małżonkowie nabyli w trakcie trwania wspólności majątkowej, należy do majątku wspólnego. Dotyczy to także składników o charakterze gospodarczym. Jeśli przedsiębiorstwo, udziały lub akcje zostały nabyte w czasie małżeństwa ze wspólnych środków, podlegają one podziałowi niezależnie od tego, na które z małżonków formalnie są zapisane.
- Przedsiębiorstwo jako zorganizowany zespół składników materialnych i niematerialnych.
- Jednoosobowa działalność gospodarcza prowadzona przez jednego z małżonków.
- Udziały w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością.
- Akcje w spółce akcyjnej.
- Ogół praw i obowiązków wspólnika w spółce osobowej (np. jawnej czy komandytowej).
Kluczowa jest data nabycia. Składnik nabyty przed zawarciem małżeństwa lub po ustaniu wspólności pozostaje majątkiem osobistym i nie podlega podziałowi, choć i tu możliwe są rozliczenia nakładów.
Jednoosobowa działalność a spółka — istotne różnice
Forma prawna biznesu wpływa na sposób podziału. W przypadku jednoosobowej działalności gospodarczej dzieli się nie wpis do rejestru, lecz konkretne składniki majątkowe, które tę działalność tworzą: nieruchomości, maszyny, pojazdy, zapasy, należności, a także wartość niematerialną. Działalność jest ściśle powiązana z osobą przedsiębiorcy, więc to on zwykle zachowuje firmę i rozlicza się z drugim małżonkiem.
W przypadku udziałów w spółce z o.o. lub akcji przedmiotem podziału jest sam udział lub pakiet akcji jako prawo majątkowe. Sąd ustala ich wartość, a nie wartość poszczególnych aktywów spółki. Z kolei ogół praw i obowiązków w spółce osobowej jest prawem osobistym wspólnika, ale jego wartość majątkowa również podlega rozliczeniu między małżonkami.
Wycena przez biegłego — wartość i renoma
Ustalenie wartości firmy to najczęściej etap, na którym potrzebny jest biegły sądowy. Wartość przedsiębiorstwa to nie tylko suma jego majątku trwałego. Biegły bierze pod uwagę także:
- wartość aktywów i zobowiązań przedsiębiorstwa,
- generowane dochody i perspektywy działalności,
- renomę firmy oraz wartość niematerialną określaną jako goodwill,
- bazę klientów, kontrakty i pozycję rynkową.
Wartość udziałów w spółce z o.o. czy ogółu praw i obowiązków również wymaga profesjonalnej opinii, ponieważ ich cena nominalna rzadko odpowiada rzeczywistej wartości rynkowej. Rzetelna wycena potrafi przesądzić o wysokości spłaty, dlatego warto aktywnie uczestniczyć w tym etapie i w razie potrzeby zgłaszać zastrzeżenia do opinii.
Przyznanie składnika i obowiązek spłaty
W praktyce sądowej firma jest zwykle przyznawana temu małżonkowi, który ją realnie prowadzi i zna jej funkcjonowanie. Dzielenie działającego przedsiębiorstwa na pół byłoby bowiem nieracjonalne i mogłoby je zniszczyć. Małżonek, który zatrzymuje firmę, zobowiązany jest jednocześnie do spłaty równowartości udziału drugiej strony.
Wysokość spłaty zależy od ustalonej wartości składnika oraz od wielkości udziałów w majątku wspólnym. Co do zasady udziały są równe, ale w określonych sytuacjach sąd może je zróżnicować — piszemy o tym szerzej w artykule o nierównych udziałach. Sąd może też rozłożyć spłatę na raty lub odroczyć jej termin, biorąc pod uwagę sytuację finansową przedsiębiorcy.
Rozliczenie dochodów i nakładów po ustaniu wspólności
Często między formalnym ustaniem wspólności a podziałem majątku upływa wiele miesięcy lub lat, a firma przez ten czas nadal działa i przynosi dochody. Pojawia się wtedy pytanie o rozliczenie korzyści i nakładów poniesionych po ustaniu wspólności.
- Nakłady z majątku wspólnego na firmę jednego z małżonków podlegają rozliczeniu na rzecz drugiej strony.
- Nakłady z majątku osobistego na wspólne przedsiębiorstwo również mogą być zwrócone.
- Dochody i pożytki uzyskane z firmy po ustaniu wspólności bywają przedmiotem osobnych rozliczeń.
Te kwestie potrafią znacząco zmienić ostateczny wynik sprawy, dlatego warto je starannie udokumentować. Na temat kosztów całego procesu więcej znajdą Państwo w tekście ile kosztuje podział majątku.
Dlaczego warto skorzystać ze wsparcia adwokata
Podział firmy łączy w sobie prawo rodzinne, prawo spółek, rachunkowość i wycenę. To jeden z najtrudniejszych rodzajów spraw majątkowych, w których błąd w ustaleniu wartości lub niewłaściwe sformułowanie żądań może kosztować bardzo dużo. Doświadczony adwokat pomoże zabezpieczyć interesy klienta, przygotować argumentację dotyczącą wyceny oraz wynegocjować korzystne warunki spłaty.
Kancelaria Adwokacka Tomasza Kozłowskiego w Krakowie prowadzi sprawy o podział majątku przed krakowskimi sądami i służy wsparciem zarówno przedsiębiorcom, jak i ich małżonkom. Zapraszamy do kontaktu telefonicznego pod numerem 605 151 911 oraz na spotkanie w biurze przy ul. Kieleckiej 24/1 lub w filii przy ul. Kalwaryjskiej 12/12.