Jednym z najczęstszych pytań, jakie słyszymy podczas pierwszej konsultacji w naszej krakowskiej kancelarii, jest to, kiedy najlepiej zająć się majątkiem. Czy podzielić go jeszcze przed rozwodem, połączyć ze sprawą rozwodową, czy raczej poczekać, aż wyrok się uprawomocni? Nie ma jednej dobrej odpowiedzi dla wszystkich. Wybór zależy od relacji między małżonkami, składu majątku i tego, jak bardzo zależy nam na czasie. Poniżej omawiamy trzy możliwe momenty podziału majątku wraz z ich plusami i minusami.
Skąd w ogóle bierze się majątek wspólny
Z chwilą zawarcia małżeństwa, jeśli małżonkowie nie podpiszą umowy majątkowej, powstaje z mocy prawa wspólność majątkowa. Wchodzi do niej między innymi wynagrodzenie za pracę, dochody z działalności oraz przedmioty nabyte w czasie trwania związku. Dopóki istnieje wspólność, co do zasady nie da się jeszcze mówić o podziale, bo majątek jest niepodzielny i przysługuje obojgu w częściach niewyrażonych ułamkiem. Aby podział był możliwy, najpierw musi ustać wspólność. Może się to stać na kilka sposobów i to one wyznaczają trzy momenty, o których piszemy dalej.
1. Podział w trakcie trwania małżeństwa
Pierwsza droga prowadzi przez ustanowienie rozdzielności majątkowej jeszcze w trakcie małżeństwa. Można to zrobić na dwa sposoby:
- U notariusza w formie umowy majątkowej (potocznie zwanej intercyzą). Wymaga zgody obojga małżonków i działa na przyszłość, od dnia jej zawarcia.
- Przez sąd, gdy zgody nie ma. Sąd ustanawia rozdzielność z ważnych powodów, na przykład gdy jeden z małżonków trwoni majątek albo zaciąga długi bez wiedzy drugiej strony. Sąd może orzec rozdzielność nawet z datą wsteczną.
Dopiero po ustaniu wspólności otwiera się droga do podziału. Zalety tej ścieżki to ochrona majątku przed nierozsądnymi decyzjami współmałżonka i uporządkowanie finansów jeszcze zanim pojawi się temat rozwodu. Wadą jest to, że samo zawarcie umowy lub uzyskanie wyroku o rozdzielności nie kończy sprawy. Trzeba potem przeprowadzić odrębne postępowanie o podział, co generuje kolejne koszty i wydłuża cały proces.
2. Podział razem ze sprawą rozwodową
Druga możliwość to podział majątku w samym wyroku rozwodowym. Kodeks rodzinny i opiekuńczy dopuszcza, aby sąd okręgowy rozstrzygający o rozwodzie dokonał jednocześnie podziału majątku wspólnego. Jest tu jednak istotne zastrzeżenie: sąd zrobi to tylko wtedy, gdy nie spowoduje to nadmiernej zwłoki w postępowaniu.
W praktyce oznacza to, że ta opcja sprawdza się przede wszystkim wtedy, gdy małżonkowie są zgodni co do podziału. Jeżeli przedstawiają sądowi gotowy, uzgodniony sposób rozliczenia, sąd zwykle uwzględni go w wyroku. Jeśli natomiast strony spierają się o każdy składnik, biegli mieliby wyceniać nieruchomości, a lista roszczeń jest długa, sąd najczęściej odeśle sprawę podziału do osobnego postępowania, aby nie blokować samego rozwodu.
Zaleta jest oczywista: jedna sprawa zamiast dwóch, oszczędność czasu i kosztów. Wadą bywa to, że jest to rozwiązanie realne tylko przy zgodzie stron, a poza tym połączenie obu kwestii czasem niepotrzebnie usztywnia negocjacje, bo emocje rozwodowe przenoszą się na ustalenia finansowe.
3. Podział po prawomocnym rozwodzie
Trzecia, w praktyce najczęstsza droga to odrębna sprawa o podział majątku po rozwodzie. Po uprawomocnieniu się wyroku rozwodowego wspólność majątkowa ustaje, a każdy z byłych małżonków może wystąpić z wnioskiem o podział do sądu rejonowego właściwego dla miejsca położenia majątku. Mieszkańcy Krakowa i okolic kierują takie sprawy do tutejszych sądów rejonowych.
To podejście daje najwięcej spokoju i czasu. Najpierw zamyka się rozdział rozwodowy, a dopiero potem, na chłodno, rozlicza się majątek. Pozwala to dokładnie zinwentaryzować składniki, zlecić wyceny, a także zgłosić roszczenia o nakłady i wydatki. Minusem jest długość i koszt osobnego postępowania, zwłaszcza gdy strony są skonfliktowane. Warto wcześniej zorientować się, ile kosztuje podział majątku, aby świadomie zaplanować budżet na sprawę.
Czy wina za rozkład pożycia wpływa na podział
Częste nieporozumienie dotyczy związku między rozwodem z orzeczeniem o winie a podziałem majątku. Co do zasady wina za rozkład pożycia nie przekłada się automatycznie na wielkość udziałów w majątku wspólnym, które domyślnie są równe. Temat ten szerzej omawiamy w tekście o tym, jak wygląda podział majątku a orzeczenie o winie. Jeśli interesują Cię dalsze zagadnienia, zajrzyj również do naszej kategorii podział majątku.
Którą drogę wybrać
W skrócie można to ująć tak:
- Zgoda stron i prosty majątek – rozważ podział razem z rozwodem, zaoszczędzisz czas i pieniądze.
- Konflikt lub skomplikowany majątek – zwykle korzystniejsza jest odrębna sprawa po rozwodzie, bez ryzyka, że spory finansowe opóźnią sam rozwód.
- Obawa o trwonienie majątku – warto wcześniej ustanowić rozdzielność, notarialnie lub przez sąd, aby chronić wspólne środki.
Każda sprawa wymaga indywidualnej oceny. Jeżeli zastanawiasz się, który scenariusz będzie najlepszy w Twojej sytuacji, zapraszamy na konsultację do kancelarii w Krakowie przy ul. Kieleckiej 24/1 lub w filii przy ul. Kalwaryjskiej 12/12. Zadzwoń pod numer 605 151 911, a pomożemy dobrać rozwiązanie dopasowane do Twoich potrzeb.